Halverwege de 19e eeuw begint het probleem van de slechte bereikbaarheid van de Amsterdamse haven -via het te smalle Noord-Hollands kanaal- nijpend te worden en worden de plannen om de haven te onsluiten door middel van een kanaal naar de Noordzee, weer van stal gehaald. In 1860 wordt dan ook begonnen met het graven van het Noordzeekanaal en het bouwen van de sluizen aan de zeezijde en 16 jaar later is dit voor die tijd grootse werk klaar. Bij de sluizen naar de Noordzee onstaat het dorp IJmuiden.
Tezelfdertijd wordt de regering er door militaire kopstukken op gewezen dat de kwetsbaarheid van onze hoofdstad door de komst van het kanaal danig vergroot is. Vijandelijke schepen kunnen immers door het kanaal rechtstreeks doorvaren naar Amsterdam. Daarom wordt besloten tot de bouw van het fort op de noordoever van het Noordzeekanaal. Dat het fort nu op een eiland ligt komt door de verschillende verbredingen van het kanaal en de uitbreidingen van het sluizencomplex die in loop van de 20-e eeuw hebben plaatsgevonden.
Stelling van Amsterdam
De Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871 en het daarin gebruikte moderne, krachtige geschut leidde in Nederland tot bezorgdheid om de eigen verdediging en daardoor werd in 1874 de Wet tot regeling en voltooing van het vestingstelsel (Vestingwet) aangenomen, waarin werd bepaald dat er een Stelling van Amsterdam gebouwd moest worden. Deze stelling bestaat uit 44 forten die in een ring om Amsterdam heen liggen en waarbij het land voor de forten onder water gezet kan worden, een zgn. inundatiestelling. Ook het fort IJmuiden werd onderdeel van deze Stelling van Amsterdam
Bron: fortijmuiden.nl
